Το Πράσινο, το Κόκκινο, το Ξύλινο και… ο Φόντακας: Όταν τα λεωφορεία είχαν παρατσούκλια

Η ιδέα για το κείμενο ήρθε μετά από συζήτηση για ξενύχτι και περιήγηση στην Αθήνα, όταν οι πρωταγωνιστές της κουβέντας δεν οδηγούσαν. Τότε που η μετακίνηση γινόταν αναγκαστικά με τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Το μετρό ήταν ακόμα στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας και τα λεωφορεία ήταν η μόνη σύνδεση με τις περιοχές της Αθήνας. Όσο για τα ταξί; Η κίνηση με αυτά γινόταν μόνο όταν υπήρχαν έξτρα χρήματα.

Σύντομα μπήκαν στην κουβέντα και παρατσούκλια. Τότε οι νεότεροι κοίταξαν με ύφος: "Μιλάτε με γρύφους γέροντες" και η ιδέα για να εξηγηθούν όλα (ή τουλάχιστον κάποια) έγινε θέμα.

Τα παρατσούκλια των λεωφορειακών γραμμών: μια άτυπη ιστορία της πόλης

Κάποτε, δεν αρκούσε μόνο ο αριθμός ή ο προορισμός. Τα λεωφορεία της Αθήνας είχαν ψυχή – και ονόματα. Παρατσούκλια ευφάνταστα, αυθόρμητα, γεννημένα από την όψη, τον ήχο ή το συναίσθημα που προκαλούσαν. Ήταν τοπικοί θρύλοι των περιοχών, αναγνωρίσιμοι όχι από το δρομολόγιο, αλλά από το πώς ένιωθες όταν τα έβλεπες να πλησιάζουν.

Το “Πράσινο” (040 Πειραιάς – Κοτζιά / Σύνταγμα) δεν ήταν απλώς μια γραμμή. Ήταν το λεωφορείο με το χαρακτηριστικό πράσινο χρώμα που κάλυπτε τα παλιά οχήματα μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’90.

Δίπλα του, το “Κόκκινο” (052 Πειραιάς – Σύνταγμα), φορτωμένο με το ίδιο κύρος, έπαιρνε το όνομά του από το έντονο βαθυκόκκινο των οχημάτων του. Σαν παλιό ραδιοφωνικό δίδυμο, έγραψαν ιστορία στους δρόμους του Πειραιά.

Ο “Ξύλινος”, Βρετανικό λεωφορείο τύπου Leyland διώροφο, (Γραμμή Αθήνα-Βάρη) με τα χαρακτηριστικά ξύλινα καθίσματα και τις επενδύσεις στο εσωτερικό του, ήταν κάτι παραπάνω από μέσο μεταφοράς. Ήταν παιδικές εκδρομές, μία γλυκιά κούραση το καλοκαίρι και ήχοι από τα παράθυρα που άνοιγαν με δυσκολία.

Το “Νοσοκομειακό” δεν ήταν ένα συγκεκριμένο λεωφορείο αλλά όλη μια κατηγορία γραμμών που εξυπηρετούσαν τα μεγάλα νοσοκομεία της Αθήνας: Ερυθρός Σταυρός, ΚΑΤ, Αττικό. Κάποτε, λέγοντας «παίρνω το νοσοκομειακό» όλοι καταλάβαιναν.

Στις ανατολικές συνοικίες, τα ογκώδη λεωφορεία έγιναν γνωστά ως “Βαρέας”, είτε λόγω του όγκου τους είτε λόγω της διαδρομής που “βάραινε” με κάθε στροφή, λόγω του πολύ κόσμου (ιδιαίτερα στα πρωινά δρομολόγια). Απέναντι τους, ο “Γίγαντας” – η αρθρωτή γραμμή 220 – Άνω Ιλίσια - Ακαδημία προκαλούσε δέος με το μήκος και τη δύναμή του. Ήταν ένα από τα αρθρωτά Mercedes-Benz / ΕΛΒΟ C97.405N2 #10594.

Η “Κυκλική”, όπως για παράδειγμα η 021 : Πλατεία Κάνιγγος - Γκύζη, δεν έκανε απλώς ένα γύρο της περιοχής αλλά για τους κατοίκους των γειτονιών ήταν η ρουτίνα της καθημερινότητας.

Το “Ευέλικτο”, με τα μικρά minibus που γλιστρούσαν στα στενά της Πλάκας και του Κουκακίου, ήταν ο φίλος των γραφικών δρόμων που δεν μπορούσαν να φιλοξενήσουν τίποτα πιο μεγάλο.

Οι “Δεινόσαυροι” ή “Φυσαρμόνικες” ή “Διπλά” ήταν θρύλοι με 26 μέτρα μήκος.

Κατασκευασμένα από την εταιρία Σαρακάκη σε πλαίσιο Volvo, αυτά τα αρθρωτά τέρατα κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά το 1981 και υπηρέτησαν αξιοθαύμαστα μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2005, ακόμα και στους Ολυμπιακούς της Αθήνας. Ήταν η περηφάνια του στόλου και αγαπημένα κάθε παιδιού που ήθελε να κάτσει «στη φυσαρμόνικα».

Το “Νυχτερινό” δεν είναι ένα, αλλά τρία το 500 Πειραιάς – Κηφισιά, 790 Γλυφάδα – Περιστέρι (Άγ. Αντώνιος) και το  Χ14 Σύνταγμα – Κηφισιά (Express) με μπλε πινακίδες που φωτίζουν τα βράδια της πόλης. Λιγότεροι επιβάτες, περισσότερη ησυχία, ένα άλλο βλέμμα στην Αθήνα.

Η ιστορία των δύο τρόλεϊ

Κι αν τα λεωφορεία είχαν ψυχή, τα τρόλεϊ είχαν μνήμη. Η “Φαλκονέρα”, το τρόλεϊ 1127 της δεκαετίας του ’60, ήταν τόσο δύστροπο που οι οδηγοί το απέφευγαν – και τελικά του έδωσαν το όνομα μιας τραγωδίας, του ναυαγίου του «Ηράκλειον». Μετά από περιπέτειες, διασώθηκε από τη διάλυση χάρη σε ανθρώπους που σεβάστηκαν την ιστορία.

Το ίδιο ισχύει και για το περίφημο 4001, το πρώτο αρθρωτό και μοναδικό ρωσικό τρόλεϊ της χώρας, που ήρθε δοκιμαστικά το 1987. Ογκώδες και δυσκίνητο, δεν έγραψε χιλιόμετρα, αλλά έγραψε σελίδες στις μνήμες. Τα δύο αυτά ιστορικά οχήματα σώθηκαν στο παρά πέντε, όταν κινδύνευαν να καταλήξουν σε σκραπ – και ευτυχώς, δεν χάθηκαν.

Και το ασημένιο παπούτσι 

Κάπου εκεί, μέσα στην αφήγηση της πόλης, μια εντελώς διαφορετική σύνδεση. Ποιος ασφαλίζει όλα αυτά τα μέσα; Η απάντηση κρύβει άλλη μια έκπληξη: Η Ασφάλειες Γ. Σιδέρης Α.Ε.Γ.Α., η οποία από το 1978 καλύπτει τον Ο.ΣΥ.

Πίσω από την εταιρεία, ο Γιώργος Σιδέρης, θρύλος του ελληνικού ποδοσφαίρου με παρατσούκλι «Φώτακας» ή «Φόντακας». Με 224 γκολ σε 285 αγώνες με τον Ολυμπιακό, και ένα Αργυρό Παπούτσι που παρέλαβε από τον ίδιο τον ιδρυτή της Adidas, ο Σιδέρης άφησε τη σφραγίδα του πρώτα στα γήπεδα και μετά στους δρόμους της πόλης.